ကိုရိုနာ ဗိုင္းရပ္စ္ဟာ တ႐ုတ္ထုတ္ကုန္ပစၥည္းေတြ နဲ႔အတူ ပါလာနိုင္သလား???

ကိုရိုနာဗိုင္းရပ္စ္ဟာ အတိုင္းအတာ အ႐ြယ္အစား အေနနဲ႔ 0.12 microns အခ်င္း ရွိပါတယ္။ သာမန္မ်က္စိနဲ႔ မျမင္ႏိုင္ပါဘူး။ ေခ်ာင္းဆိုးရင္ေတာင္ အေသးဆုံးအမႈန္က 8 ကေန 14 micron အထိရွိတယ္ဆိုပါတယ္။အဲ့ဒီေတာ့ တစုံတေယာက္က ႏွာေစး၊ေခ်ာင္းဆိုးလိုက္တဲ့ ေရာဂါပါတဲ့ အမႈန္ေတြဟာ… ေလထဲမွာ ျပန႔္လြင့္လို႔ေသာ္လည္းေကာင္း၊ မ်က္ႏွာျပင္ေပၚ တိုက္႐ိုက္က်လို႔ေသာ္လည္းေကာင္း၊ ကုန္ပစၥည္းထုပ္ေတြအေပၚမွာ ရွိေနနိင္ပါတယ္။

အဲ့ဒီမွာေမးစရာက ကို႐ိုနာ virus ဟာ အဲ့ဒီပစၥည္းေတြေပၚမွာ ဘယ္ေလာက္ ၾကာၾကာအသက္ရွင္ႏိုင္သလဲ? ဒီေမးခြန္းဟာ ခဏခဏ ကိုင္ေနတဲ့ ဖုန္းေတြ၊ စားေသာက္ဆိုင္နဲ႔ အမ်ားပိုင္ေနရာေတြက ခုံေတြ၊ စားပြဲေတြေပၚမွာ ဘယ္ေလာက္ၾကာၾကာအသက္ရွင္မလဲ ဆိုတဲ့ အေျဖလည္း ျဖစ္လာပါမယ္။

Germany ရွိ Ruhr University က သိပၸံပညာရွင္ေတြ ေရးထားတဲ့ စာတမ္းတစ္ေစာင္ကို Journal of Hospital Infection မွာဖတ္ဖူးပါတယ္။ သူတို႔က COVID-19 ျဖစ္ေစတဲ့ SARS-CoV-2 မရေတာ့ SARS-CoV virus နဲ႔ စမ္းသပ္မႈေတြျပဳလုပ္ပါတယ္။ အေျဖက သိပ္မကြာႏိုင္ပါ။ သူတို႔စမ္းသပ္တာ MERS-CoV, SARS-CoV, HCoV, MHV နဲ႔ TGEV virus strain ေတြပါ။ သူတို႔ေတြက ကို႐ိုနာ မ်ိဳးကြဲေတြပါ။ေတြ႕ရွိခ်က္ကေတာ့… ကို႐ိုနာဗိုင္းရပ္စ္မ်ိဳးဟာ အရာဝထၱဳတစ္ခုခုရဲ႕ မ်က္ႏွာျပင္ေပၚမူတည္ၿပီး ၂ နာရီကေန ၉ ရက္အထိ အသက္ရွင္ႏိုင္ပါတယ္တဲ့ ခင္ဗ်ား။

TGEV အစာလမ္းေၾကာင္းေရာင္ေစတဲ့ virus နဲ႔ MHV ႂကြက္အသည္းေရာင္ virus က အပူခ်ိန္ ၄ ဒီဂရီ စင္တီဂရိတ္ မွာ ၂၈ ရက္အထိ အသက္ရွင္ႏိုင္ပါသတဲ့။ က်ေနာ္တို႔ စိတ္ဝင္စားတဲ့ SARS-CoV က သူရပ္တည္ႏိုင္တဲ့ inocula မ်ားေလ ပိုအသက္ရွည္ေလပါပဲတဲ့။ အခန္းအပူခ်ိန္မွာ humidity စိုထိုင္းမႈပိုမ်ားရင္ ပိုအသက္ရွင္ဖို႔ အခြင့္အေရးရွိပါသတဲ့။

ဘယ္လိုကြာသလဲ?

စတီး၊ အလူမီနီယမ္၊ စာ႐ြက္၊ သစ္သား၊ သတၳဳ၊ မွန္၊ ပလတ္စတစ္၊ PVC၊ ရာဘာလက္အိတ္၊ mask၊ ေႂကြထည္၊ တက္ဖလြန္ မ်က္ႏွာျပင္ေတြေပၚမွာ စမ္းသပ္ပါတယ္။ က်ေနာ္ေလ့လာၾကည့္ရာမွာ အမ်ားအားျဖင့္ အခန္းအပူခ်ိန္မွာ ၄ ၊ ၅ ရက္ (4 to 5 days) အသက္ရွင္တာေတြ႕ပါတယ္။

SARS-CoV ခ်င္းအတူတူ ပလတ္စတစ္မ်က္ႏွာျပင္ေပၚမွာ Strain P9 က ၄ ရက္အသက္ရွင္ၿပီး၊ Strain FFM1 က ၆ ရက္ကေန ၉ ရက္အသက္ရွင္တာေတြ႕ရပါတယ္။

က်ေနာ္တို႔ဆီလာတဲ့ ကုန္ထုပ္ေတြဟာ စကၠဴပုံးေတြ၊ အထပ္သားပုံးေတြနဲ႔ ပီနံအိတ္ေတြမ်ားပါတယ္။ အဲ့ဒီအေပၚမွာ Plastic တိပ္ေတြ၊ ပလတ္စတစ္ပတ္တာေတြ ရွိပါတယ္။ တုပ္ေကြး ဗိုင္းရပ္စ္ဟာ လက္နဲ႔ ၅ စကၠန႔္ထိမိတာနဲ႔ ၃၁.၆% viral load လက္ကို ကူးႏိုင္ပါတယ္။ က်ေနာ္တို႔ဟာ ၁ နာရီမွာ မ်က္ႏွာကို ၂၃ ႀကိမ္ေလာက္ထိပါသတဲ့။ မ်က္ႏွာက moisture အစိုဓါတ္ ရွိၿပီး ပိုးကအသက္ရွင္ႏိုင္ပါတယ္တဲ့။

အခ်ဳပ္အားျဖင့္ဆိုေသာ္…

Human coronovirus ဟာ အရာဝတၳဳမ်က္ႏွာျပင္ေတြေပၚမွာ အခန္းအပူခ်ိန္မွာ ၉ ရက္အထိ အသက္ရွင္ႏိုင္ပါတယ္။ အပူခ်ိန္ ၃၀ ကေန ၄၀ ဒီဂရီ စင္တီဂရိတ္ အထိတိုးတာနဲ႔ အသက္ရွင္ခ်ိန္ နာရီပိုင္းအထိက်လာပါတယ္။

သူ႔ကိုသတ္မယ္ဆိုရင္ 0.1 % sodium hypochlorite (သို႔) 62 – 71% ethanol အရက္ပ်ံဟာ မ်က္ႏွာျပင္ေပၚက virus နဲ႔ ၁ မိနစ္ထိေတြ႕ထားရင္ ေသဆုံးႏိုင္ပါတယ္တဲ့။ အိမ္သုံး bleach ခ်ြတ္ေဆးေတြ မွာ sodium hypochlorite 3 ကေန 8 % အထိပါပါတယ္။ ပိုးသတ္ေဆး disinfect နဲ႔ wipes ေတြမွာ 50 ppm ကေန 1.5% အထိပါပါတယ္။

တ႐ုတ္မွာ delivery service ေတြကေတာ့ အထုပ္ေတြအေပၚ ေဆးဖ်န္းပိုးသတ္တာေတာ့ေတြ႕ပါတယ္။ စက္႐ုံအလုပ္႐ုံေတြမွာ အလုပ္သမားေတြက က်န္းမာတယ္လို႔ ယူဆရပါတယ္။ ေရာဂါရွိတာနဲ႔ စက္႐ုံက လက္ခံမွာမဟုတ္ဘူး။ က်န္အလုပ္သမားေတြထိမွာကိုး။ စက္႐ုံအလုပ္႐ုံေတြကေန ျမန္မာျပည္ပို႔တဲ့အခ်ိန္မွာေတာ့ စဥ္းစားစရာရွိတယ္။ ဒီကိစၥနဲ႔ပတ္သက္ၿပီး ကမာၻ႔ႏိုင္ငံေတြက စိတ္ပူတာမေတြ႕ေသးပါ။

အေမရိကန္ျပည္ေထာင္စုက David Evans လို ပညာရွင္ကေတာ့ အေမရိကန္ကို တ႐ုတ္ကပို႔ခ်ိန္ၾကာမွာမို႔ မစိုးရိမ္ပါတဲ့။ ေနာက္ၿပီးေတာ့ ကိုရိုနာဗိုင္းရပ္စ္က lipid bilayer (fatty membrane) ရွိတာေၾကာင့္ အလြန္ေသလြယ္ပါတယ္တဲ့။

သူတို႔ေတြကေတာ့ ေဝးေတာ့ဟုတ္ပါတယ္။ က်ေနာ္တို႔လို တ႐ုတ္နဲ႔ ေဘးခ်င္းကပ္ကဘယ္လိုလုပ္မလဲဆိုတာ စဥ္းစားစရာရွိပါတယ္။ အဲ့ဒီေတာ့ တ႐ုတ္ကေန ျမန္မာကို ပစၥည္းအဝင္ကို စိတ္မခ်ရင္ က်ေနာ္တင္ျပခဲ့သလို အခန္းအပူခ်ိန္ ၄၀ ဒီဂရီ စင္တီဂရိတ္ ေလာက္အထိျမႇင့္ပါ။ ေနပူျပတာက အေကာင္းဆုံးပိုးသတ္နည္းတစ္ခုပါ။အထက္ကက်ေနာ္ ေျပာထားတဲ့ ပိုးသတ္ chemical ေတြကိုလည္း သုံးၿပီး ၁ မိနစ္ထိေတြ႕ၿပီးထားသတ္ဖို႔ အႀကံျပဳပါတယ္။ အဓိကျပႆနာက ပိုးပါမပါ မသိႏိုင္တဲ့အတြက္ ကိုယ္ပိုင္ႀကိဳးစားအားထုတ္မႈေပၚသာ မူတည္ပါေၾကာင္း…

Richard Myo Thant
1-Mar-2020