ျမန္မာမွာ “ကုိရုိနာ ဗုိင္းရပ္စ္ ကူးစက္ခံရမႈ ယခုထိတိုင္ မေတြ႕ရေသးတဲ့ အဓိက အေၾကာင္းအရင္း”

အင္း ဒီေန႔ျပဳလုပ္တဲ့ Media Advocacy မွာ ကိုယ္ေျပာခဲ့တာ မိနစ္ (၄၀) ေလာက္ၾကာမယ္ ေျပာတဲ့အေၾကာင္းအရာေတြကလဲ အမ်ားႀကီးပါပဲ ေဝါမွာလဲ ရွဲထားပါတယ္ ဒီလိုေျပာႏိုင္ဖို႔ ကိုယ္ဘယ္ေလာက္ထိ ႀကိဳးစား ရတယ္ဆိုတာ ပညာရွင္ေတြဆို ပိုသိပါတယ္ လူပိန္းေတြကေတာ့ သူမ်ားစကား လမ္းဆုံးၿပီး ေျပာခ်င္ရာေလွ်ာက္ေျပာေနၾကတာ သနားစရာလဲ ေကာင္းပါရဲ႕ ကိုယ့္အဆင့္အတန္းကို ျပေနၾကတာပါပဲ။ကဲ အခ်ဳပ္ေျပာပါ့မယ္ တခါလဲ ပို႔စ္တင္ၿပီးသားပါ ဒါေပမဲ့ ဒီတခါကေတာ့ ပိုျပည့္စုံေအာင္ ေျပာထားပါတယ္။ တ႐ုတ္ျပည္သူ႔သမၼတႏိုင္ငံနဲ႔ ျမန္မာႏိုင္ငံဟာ နယ္နမိတ္ခ်င္း မိုင္ေပါင္း ၁၂၇၅ မိုင္ ထိစပ္ေနပါတယ္။

အဓိက ေရာဂါျဖစ္ပြားတဲ့ ဝူဟန္ၿမိဳ႕ရွိတဲ့ ဟူေပျပည္နယ္ဟာ တ႐ုတ္ႏိုင္ငံရဲ႕ အေရွ႕ဘက္ျခမ္းမွာရွိၿပီး ျမန္မာႏိုင္ငံႏွင့္ ထိစပ္ေနသည္မွာ အေနာက္ျခမ္း ျဖစ္ပါတယ္။ယူနန္ျပည္နယ္နဲ႔ ေရာဂါျဖစ္ပြားေသာ ဟူေပျပည္နယ္ၾကားတြင္ စီခြၽမ္ျပည္နယ္၊ ေကြက်ိဳးျပည္နယ္၊ ကြမ္ရွီးျပည္နယ္ႏွင့္ ဟူနန္ျပည္နယ္ ရွိပါတယ္

ယူနန္ျပည္နယ္တြင္ (၂၁-၂-၂၀၂၀)၊ စီခြၽမ္ျပည္နယ္တြင္ (၂၈-၂-၂၀၂၀)၊ ေကြက်ိဳးျပည္နယ္တြင္ (၁၇-၂-၂၀၂၀)၊ ကြမ္ရွီးျပည္နယ္တြင္ (၂၄-၂-၂၀၂၀)၊ ဟူနန္ျပည္နယ္တြင္ (၂၉-၂-၂၀၂၀) ရက္ေန႔တို႔တြင္ ေနာက္ဆုံးျဖစ္ပြားသည္ကို ေတြ႕ရၿပီး (၅-၂-၂၀၂၀) ရက္ေန႔ စာရင္းဇယားမ်ားအရ ဟူေပျပည္နယ္သည္ ေရာဂါျဖစ္ပြားမႈ ဆက္တိုက္က်ဆင္းေနေၾကာင္း ေတြ႕ရမွာျဖစ္ပါတယ္

ကဲ ဒီေနရာမွာ ဘာေတြ သတိထားမိလဲ?? အဓိကေရာဂါစျဖစ္တဲ့ ဝူဟန္ၿမိဳ႕ရွိတဲ့ ဟူေပျပည္နယ္နဲ႔ ကပ္လ်က္ရွိတဲ့ ဟူနန္ျပည္နယ္ကလြဲၿပီး က်န္ျပည္နယ္ ၃၂ ျပည္နယ္မွာ ေရာဂါျဖစ္ပြားမႈက နည္းပါးတာကို ေတြ႕ရမွာျဖစ္ပါတယ္ ပုံမွာၾကည့္ပါ ဒါကိုက epicenter နဲ႔ နီးေလေလ ကူးစက္ဖို႔ အခြင့္အလမ္းမ်ားေလေလပါပဲ ဒါကိုသာမန္လူပိန္းေတာင္ ေတြးႏိုင္ပါတယ္

မိုင္အားျဖင့္ ဘယ္ေလာက္ေဝးကြာလဲ

ဝူဟန္ၿမိဳ႕ရွိသည့္ ဟူေပျပည္နယ္ႏွင့္ ျမန္မာႏိုင္ငံသည္ မိုင္ေပါင္း ၁၁၇၅.၆ မိုင္ ကြာေဝးပါတယ္ ဒီလိုကြာေဝးတဲ့အတြက္ အဓိကအားျဖင့္ ေလယာဥ္နဲ႔ လာမွသာ အဆင္ေျပႏိုင္ပါတယ္ ယခုအခ်ိန္မွာ ၿမိဳ႕ကိုလဲ lockdown လုပ္ထား ေလေၾကာင္းလိုင္းေတြလဲပိတ္ထား အဘက္ဘက္က contain လုပ္ထားတာေၾကာင့္ ေရာက္ရွိဖို႔ ခဲယဥ္းပါတယ္ ဟုတ္ၿပီ ဒါဆို ကားနဲ႔လာမယ္ ခက္ခဲပါတယ္ ေဝးလြန္းတဲ့အတြက္ လာေရာက္ဖို႔ ခဲယဥ္းပါတယ္ အဓိက ဝင္ေရာက္လာသူေတြက ယူနန္ျပည္နယ္အတြင္း သြားေရာက္အလုပ္လုပ္ေသာ ျမန္မာႏိုင္ငံသား အမ်ားစုပဲ ျဖစ္ပါတယ္။

ျမန္မာႏိုင္ငံနဲ႔ အနီးဆုံးလို႔ ေျပာလို႔ရမဲ့ ယူနန္ျပည္နယ္နဲ႔ေတာင္ မိုင္ေပါင္း (၃၈၄.၆) မိုင္ ကြာေဝးပါသည္။ (၆-၃-၂၀၂၀) ရက္ေန႔ WHO ၏ ထုတ္ျပန္ခ်က္အရ တ႐ုတ္ႏိုင္ငံ ဟူေပျပည္နယ္တြင္ ေရာဂါအတည္ျပဳ ( ၆၇၄၆၆) ဦးရွိၿပီး (၂၉၀၂)ဦး ေသဆုံးသည္ကို ေတြ႕ရပါတယ္ ေသဆုံးႏႈန္း (၄.၃ %) ရွိပါတယ္၊ က်န္ျပည္နယ္ ၃၃ ခုတြင္ စုစုေပါင္း ျဖစ္ပြားသူ ( ၁၃၀၉၉) ဦးရွိၿပီး ေသဆုံးသူ (၁၁၃) ဦး ရွိသည္ကို ေတြ႕ရမွာျဖစ္ပါတယ္။ ဒါ့ေၾကာင့္ ေသဆုံးႏႈန္း (၀.၈၆%) ရွိတာကို ေတြ႕ရမွာ ျဖစ္ပါတယ္။

ျမန္မာျပည္ႏွင့္ အနီးဆုံး ယူနန္ျပည္နယ္တြင္ ဓာတ္ခြဲအတည္ျပဳလူနာ (၁၇၄) ဦးရွိၿပီး ၂ ဦးသာ ေသဆုံးသည္ကို ေတြ႕ရပါတယ္ ယင္းျပည္နယ္တြင္ ေရာဂါျဖစ္ပြားသူ မတိုးသည္မွာ ၁၄ ရက္ရွိၿပီ ျဖစ္ပါတယ္။

ျမန္မာႏိုင္ငံႏွင့္ ကူးလူးဆက္ဆံမႈ အမ်ားဆုံးျဖစ္သည့္ နယ္စပ္ၿမိဳ႕ျဖစ္ေသာ ေ႐ႊလီ-ဂ်ယ္ေဂါင္တည္ရွိသည့္ တယ္ဟုန္ျပည္နယ္ခြဲတြင္ ေရာဂါအတည္ျပဳလူနာ ၅ ဦးရွိၿပီး ေလးဦး ေဆး႐ုံဆင္းၿပီ ျဖစ္ပါတယ္ ေသဆုံးသူ လုံးဝ (လုံးဝ) မရွိပါ။တ႐ုတ္ႏိုင္ငံတြင္ လြန္ခဲ့သည့္ ၂၄ နာရီအတြင္း ေရာဂါျဖစ္ပြားသူ (၄၁၃) ဦးရွိေသာ္လည္း တ႐ုတ္ႏိုင္ငံအျပင္ဘက္တြင္ ၈၅ ႏိုင္ငံတြင္ လူနာအသစ္ (၂၀၉၈) ဦးရွိသည္ကို ေတြ႕ရမွာျဖစ္ပါတယ္

တ႐ုတ္ႏိုင္ငံႏွင့္ နယ္နမိတ္ခ်င္း ထိစပ္ေနေသာ တိုင္းျပည္ ၁၄ ႏိုင္ငံရွိၿပီး ၎ႏိုင္ငံ ၁၄ ႏိုင္ငံမွာ

China is bordered by 14 countries:

1/ Afghanistan, 2/ Bhutan, 3/ India, 4/ Kazakhstan, 5/ North Korea, 6/ Kyrgyzstan, 7/ Laos, 8/ Mongolia, 9/ Myanmar (Burma), 10/ Nepal, 11/ Pakistan, 12/ Russia,13/ Tajikistan, 14/ Vietnam ျဖစ္ပါတယ္

ဒီ ၁၄ ႏိုင္ငံအနက္မွ ျမန္မာအပါအဝင္ ေအာက္ပါႏိုင္ငံ ၈ ႏိုင္ငံမွာ ေရာဂါအတည္ျပဳလူနာ မေတြ႕ရေသးပါ သိဘို႔

1/ Bhutan 2/ Kazakhstan 3/ North Korea 4/ Kyrgyzstan 5/ Laos6/ Mongolia 7/ Myanmar8/ Tajikistan

ယင္းတို႔ထဲမွ (၆) ႏိုင္ငံသာ ဓာတ္ခြဲအတည္ျပဳ လူနာ ရွိပါသည္

လက္ရွိတြင္ ကမာၻ႔ကုလသမၼဂၢအဖြဲ႕ဝင္ ႏိုင္ငံ ၁၉၄ ႏိုင္ငံအနက္ ၈၆ ႏိုင္ငံတြင္ ေရာဂါျဖစ္ပြားေနသျဖင့္ ျမန္မာႏိုင္ငံနည္းတူ ေရာဂါမျဖစ္ေသးေသာ ႏိုင္ငံ ၁၀၈ ႏိုင္ငံရွိေၾကာင္း သိေစအပ္ပါသည္ ဆရာတို႔ ဆရာမတို႔

ခ်ဳပ္ေျပာရလွ်င္ geographical barrier သည္ ကပ္ေရာဂါျဖစ္ပြားမႈတြင္ အေရးႀကီးေသာ အပိုင္းမွ ပါဝင္သည္ကို သိေစလိုပါသည္ထို႔ေၾကာင့္သာ ဝူဟန္ႏွင့္ အနီးဆုံးဟူနန္ျပည္နယ္မွာသာ ေရာဂါျဖစ္ပြားမႈမ်ားၿပီး က်န္ျပည္နယ္မ်ား နည္းရျခင္းျဖစ္ပါသည္ (ပညာရွိ သတိျဖစ္ခဲႀကီးမ်ား စဥ္းစားေတြးေခၚေတာ္မူၾကပါကုန္)ေလယာဥ္ခရီးနဲ႔ဆို အားလုံးနီးသည္ကို ေခြးကအစ ကေလးအဆုံး သိပါသည္ တ႐ုတ္ကို point out လုပ္ေျပာရျခင္းမွာ ခြဲျခားဆက္ဆံျခင္း မရွိေစလို၍ ျဖစ္ပါသည္။ ဟုတ္ၿပီ ခြဲျခားဆက္ဆံခံရလွ်င္ ဘာေတြျဖစ္ႏိုင္သလဲ။

သိပ္ေၾကာက္ဖို႔ေကာင္းတဲ့ အခ်က္ ၃ ခ်က္ျဖစ္ႏိုင္ပါသည္။ ဘာေတြလဲ တစ္ကေတာ့ မိမိတြင္ ေရာဂါျဖစ္ပြားေနသည္ကို ဖုံးကြယ္ႏိုင္ပါသည္ ႏွစ္ က်န္းမာေရးဌာနသို႔ သတင္းပို႔ၿပီး ေစာင့္ေရွာက္မႈ ခံယူဖို႔ ၾကန႔္ၾကာႏိုင္ပါသည္ သုံး က်န္းမာေရးႏွင့္ေသြဖီေသာ အျပဳအမူမ်ားကို ျပဳလုပ္လာႏိုင္ပါသည္ဒီ သုံးခ်က္သည္ ေရာဂါျဖစ္ပြားသူ ေစာစီးစြာ ေတြ႕ရွိေရးတြင္ မ်ားစြာအေႏွာင့္အယွက္ ျဖစ္ေစႏိုင္ေၾကာင္း ပညာရွိ သတိျဖစ္ခဲပုဂၢိဳလ္​ႀကီးမ်ား သိေစအပ္ပါသည္။ ေရာဂါျဖစ္ပြားသူ ေစာစီးစြာ မေတြ႕သျဖင့္ ေတာင္ကိုရီးယားတြင္ မီးပြားစေလးမွ မီးေတာက္ႀကီးအျဖစ္ ေလာင္ကြၽမ္းေနသည္ကို သတိျပဳၾကပါ

လက္ရွိတြင္ တ႐ုတ္ႏိုင္ငံအျပင္ဘက္ရွိ ေတာင္ကိုရီးယားတြင္ (၅၇၆၆) ဦးျဖစ္ၿပီး ၃၅ ဦးေသဆုံးသည္။ အီတလီတြင္ (၃၀၈၇) ဦးျဖစ္ၿပီး (၁၀၇) ဦးေသဆုံးသည္။အီရန္တြင္ (၂၉၂၂ ) ဦးျဖစ္ၿပီး (၉၂) ဦးေသဆုံးသျဖင့္ အဆိုပါ ၃ ႏိုင္ငံေပါင္းတြင္ ေသဆုံးသူဦးေရမွာ ၂၃၄ ဦးျဖစ္ၿပီး ႏိုင္ငံ ၈၅ ႏိုင္ငံမွ ေသဆုံးသူ (၂၆၇) ဦး ႏွင့္တြက္လွ်င္ (၈၇.၆ %) ရွိေနသည္ကို ေတြ႕ရပါသည္။

အဆိုပါ ၃ ႏိုင္ငံကို highlight လုပ္ေျပာရျခင္းမွာ ထိုႏိုင္ငံမ်ားသည္ တ႐ုတ္ႏွင့္ ေဝးျခင္း နီးျခင္းကို ေျပာဆိုလိုသည္မဟုတ္ပဲ local transmission ေၾကာက္ဖို႔ေကာင္းသည္ဟု တင္ျပလိုရင္းျဖစ္ပါသည္ လက္ရွိတြင္ local transmission ရွိေသာႏိုင္ငံ စုစုေပါင္း ၃၆ ႏိုင္ငံရွိပါသည္

အဲဒီေတာ့ ဘာမဆို အၿမဲ သတိတရား လက္ကိုင္ထားရန္ လိုအပ္သည္ က်န္းမာေရးႏွင့္ ညီၫြတ္သည့္ အျပဳအမူမ်ားကို လိုက္နာက်င့္ႀကံရန္ လိုအပ္ေၾကာင္း ေျပာခ်င္၍ ျဖစ္ပါသည္။အဓိက အေရးႀကီးသည္မွာ ယခုအခ်ိန္သည္ ေလ့က်င့္ေနခ်ိန္ မဟုတ္ပါ။ ယခုအခ်ိန္သည္ အရႈံးေပးရန္ အခ်ိန္မဟုတ္ပါ။ ယခုအခ်ိန္သည္ ဆင္ေျခေပးရမည့္အခ်ိန္မဟုတ္ပါ။ ယခုအခ်ိန္သည္ ဒီေရာဂါကို အတူလက္တြဲ တိုက္ဖ်က္ဖို႔ အခ်ိန္သာ ျဖစ္ပါသည္ေလနဲ႔တိုက္လို႔မရပါ တကယ္လက္ေတြ႕ေပါင္းစပ္လုပ္ရမည္ အခ်ိန္ျဖစ္သည္။ ေနာက္တစ္ေယာက္သည္ သင္ျဖစ္ႏိုင္ပါသည္။ ဒါ့ေၾကာင့္ စကားအပိုေတြ မေျပာပဲ သင္လုပ္ေဆာင္ရမည့္ ကိစၥရပ္မ်ား အေပၚသာ အာ႐ုံစိုက္ပါ

ေဘးထိုင္ ဘုေျပာျခင္းျဖင့္ သင္၏စြမ္းအင္မ်ားကို အလဟသ မျဖဳန္းတီးပါႏွင့္။ လက္ေတြ႕ လုပ္ေဆာင္ေနသူမ်ားကိုလည္း အေႏွာင့္အယွက္ မေပးပါႏွင့္ ေရွ႕ကဦးေဆာင္ႏိုင္လွ်င္ ဦးေဆာင္ပါ ဒါမွမဟုတ္ အရည္အခ်င္း မရွိလွ်င္လည္း ေနာက္ကလိုက္ပါဂဏာန္းလို ေဘးတိုက္ကန႔္လန႔္သြားေသာ အက်င့္ကို ျပင္ရန္ အခ်ိန္က်ေနပါၿပီလို႔ တိုက္တြန္းပါရေစ သိဘို႔ ။ျငင္းခ်င္သူေတြ ဒီပို႔စ္ေအာက္မွာ ခ်က္က်လက္က် လာျငင္းပါ။ ကိုယ့္အဆင့္အတန္းကို ကိုယ္လာျပၾကပါ ဒါမွသတၱိရွိတယ္လို႔ ေခၚမွာေပါ့ ပုဆိုးၿခဳံထဲက လက္သီးမျပၾကပါနဲ႔ ရွက္စရာႀကီးေနာ္

မတူကြဲျပားမႈမ်ားကို ႀကိဳဆိုပါတယ္ (Diversity is strength) ပါေလ။ အျပဳသေဘာေဆာင္တဲ့ အႀကံေပးခ်က္မ်ား ဆိုလွ်င္လည္း လိုက္နာဖို႔ အသင့္ပါ ဒါဟာအားလုံးေကာင္းဖို႔အတြက္ပဲ ကိုယ့္ႏိုင္ငံမွ ကိုယ္မခ်စ္ရင္ ဘယ္သူကခ်စ္မွာလဲ ၿပိဳင္တူတြန္းလွ်င္ ေ႐ြ႕ႏိုင္ပါတယ္ သို႔ေသာ္ ဆန႔္က်င္ဘက္ မတြန္းမိဖို႔ေတာ့ လိုတာေပါ့ေလ ဒါပါပဲ။တ႐ုတ္ႏိုင္ငံရဲ႕ အခ်က္အလက္မ်ားကို တ႐ုတ္ဘာသာမွ ျမန္မာျပန္ဆို ကူညီေပးပါေသာ ဆရာ Sai Hla Tin နန႔္ခမ္းေဆး႐ုံအုပ္ကို အထူးေက်းဇူးတင္ပါတယ္။

Khin Khin Gyi