ကို႐ိုနာဗိုင္းရပ္စ္ ကူးစက္ခံရၿပီဆိုရင္ ခႏၶာကိုယ္မွ ာဘယ္လိုလကၡဏာေတြျပၿပီး ဘာေတြျဖစ္လာမွာလဲ

ကို႐ိုနာဗိုင္းရပ္စ္COVID-19 စတင္ျဖစ္ပြားၿပီဆိုရင္ ၎ရဲ႕ သက္ေရာက္မႈက ခႏၶာကိုယ္အတြင္းက အဆုတ္မွာတင္ရွိတာ မဟုတ္ပါဘူး။ အစာအိမ္နဲ႔အူလမ္း ေၾကာင္းကိုလည္း ေရာက္ပါတယ္။ ကူးစက္ခံရသူေတြမွာ ဗိုက္အေအာင့္တာ၊ မူးေဝေအာ့အန္တာနဲ႔ ဝမ္းေလွ်ာတာမ်ိဳး ေတြ ေတြ႕ရတယ္။ ဝမ္းသြားတဲ့အခါမွာလည္း ကို႐ိုနာဗိုင္းရပ္စ္ ပါဝင္ႏိုင္ၿပီး တျခားသူကိုကူးစက္ႏိုင္တယ္။ ထုံးစံအတိုင္းပဲ ဗိုင္းရပ္စ္က အူနံရံေတြကို ထိခိုက္ေစၿပီး အရည္ေတြကို အျပင္ထြက္ေစတာေၾကာင့္ ဝမ္းေလွ်ာမႈ ျဖစ္ေစပါတယ္။

ကို႐ိုနာဗိုင္းရပ္စ္ဟာ ကိုယ္ခံအားစနစ္ကို ျပင္းျပင္ထန္ထန္တုံ႔ျပန္ေစပါတယ္။ ဒီတုံ႔ျပန္မႈရဲ႕ ေနာက္ဆက္တြဲမွာပဲ ကိုယ္တြင္းအဂၤါ အစိတ္အ ပိုင္းေတြ ေရာင္ရမ္းပ်က္စီးမႈေတြျဖစ္ေပၚေစတာပါ။ကိုယ္ခံအားစနစ္ရဲ႕ အလုပ္လုပ္ပုံက ေရာဂါပိုး တစ္ခုခုဝင္လာၿပီဆိုရင္ အဲဒီေရာဂါပိုးရွိ တဲ့ေနရာကို ေနရာျပဖို႔အတြက္ အမွတ္အသားေတြ ကိုယ္ခံအားစနစ္က အရင္လႊတ္ပါတယ္။ အဲဒါက Cytokines ေတြပါ။ ဆိုက္တိုကိုင္းစ္ ေတြျပတဲ့ေနရာကို ကိုယ္ခံအားစနစ္ရဲ႕ ေရာဂါတိုက္ဖ်က္ေရး တပ္သားေတြက ေရာက္လာၿပီး ေရာဂါပိုးေတြကို တိုက္ခိုက္ပါတယ္။

ကို႐ိုနာဗိုင္းရပ္စ္ ကူးစက္ခံရခ်ိန္မွာေတာ့ ကိုယ္ခံအားစနစ္က ဘာအမွတ္အသားမွ မျပဳေတာ့ဘဲ cytokines ေတြကို အႀကီးအက်ယ္လႊတ္ ပါတယ္။ ဥပမာ အဆုတ္ကို cytokines ေတြလႊတ္တဲ့အခါ ေရာဂါတိုက္ဖ်က္ေရးတပ္သားတြက ေရာဂါလား ဆဲလ္အေကာင္းလား မခြဲႏိုင္ ေတာ့ဘဲ မည္းမည္းျမင္ရာ တြယ္ၾကတာကေန ေရာဂါပိုး ထိခိုက္တာကနည္းနည္း ဆဲလ္အေကာင္းေတြထိခိုက္တာက မ်ားမ်ားျဖစ္ၿပီး အဆုတ္က ပ်က္စီးရပါတယ္။ဒီလိုပုံစံမ်ိဳးနဲ႔ အသည္း၊ ေက်ာက္ကပ္၊ ႏွလုံးနဲ႔ ေသြးေၾကာေတြလည္း ပ်က္စီးရပါတယ္။

အသည္းဟာ ခႏၶာကိုယ္မွာ အေရးအပါဆုံး အစိတ္အပိုင္းတစ္ခု ျဖစ္ၿပီး ေသြးေၾကာမႀကီးေတြနဲ႔ ဆက္သြယ္ထားတယ္။ ဒီေတာ့ ဗိုင္းရပ္စ္ပိုး လည္း အလြယ္တကူ ေရာက္ႏိုင္တယ္။ အသည္းရဲ႕ ဆဲလ္ေတြကိုလည္း ဗိုင္းရပ္စ္က တိုက္ခိုက္ၿပီး ပ်က္စီးေစတယ္ ဒါမွမဟုတ္ ကိုယ္ခံအား စနစ္ရဲ႕ တိုက္ခိုက္မႈေၾကာင့္ ေရာင္ရမ္းပ်က္စီးေစတယ္။ အသည္းက ပုံမွန္ဆိုရင္ ပ်က္စီးမႈေတြကေန အလြယ္တကူျမန္ျမန္ပဲ ျပန္ေကာင္း တတ္ေပမယ့္ ထပ္ခါထပ္ခါ တိုက္ခိုက္ခံရမယ္ဆိုရင္ ဆဲလ္အသစ္ေတြ ျပန္ထြက္တာ အလ်င္မမီေတာ့ပဲ အသည္းလည္းစၿပီး ပ်က္စီးတယ္။

၂၀၁၉ ဒီဇင္ဘာကတည္းက တ႐ုတ္ႏိုင္ငံကေန စျဖစ္ေနတဲ့ ကို႐ိုနာဗိုင္းရပ္စ္ ကူးစက္မႈဟာ သုံးလၾကာအၿပီးမွာလည္း အရွိန္ေလ်ာ့သြားတဲ့ လကၡဏာမျပဘဲ ဆက္ၿပီး ကူးစက္ပ်ံ႕ႏွံ႔ေနေသးတယ္။ အခုဆိုရင္ ကမာၻ႔ႏိုင္ငံေပါင္း ၈၇ ႏိုင္ငံမွာ ကို႐ိုနာဗိုင္းရပ္စ္ (COVID-19) ေရာက္ရွိ ေနတယ္။ လူေပါင္း ၉၈၀၀၀ ေက်ာ္ကူးစက္ခံထားရၿပီး ေသဆုံးသူ ၃၀၀၀ ေက်ာ္ရွိေနပါၿပီ။ ကမာၻ႔က်န္းမာေရးအဖြဲ႕အစည္း ကလည္း ဒီ ကူး စက္ပ်ံ႕ႏွံ႔မႈကို ကမာၻတစ္ခုလုံးမွာ အျမင့္ဆုံးၿခိမ္းေျခာက္မႈအျဖစ္ ေျပာင္းလဲသတ္မွတ္ထားပါတယ္။

အသက္ရႉလမ္းေၾကာင္းကေန ကူးစက္တဲ့ေရာဂါဆိုေတာ့ ပထမဆုံးထိခိုက္မယ့္ အစိတ္အပိုင္းက အဆုတ္ပါ။ ေရာဂါပိုးရွိတဲ့ သူတစ္ ေယာက္က ေခ်ာင္းဆိုး၊ႏွာေခ်လိုက္တာကေန ဗိုင္းရပ္စ္ေတြက သူ႔ရဲ႕ ႏွာရည္၊ တံေတြးတို႔မွာပါသြားၿပီး တျခားတစ္ေယာက္ကို ကူးစက္ ႏိုင္တယ္။ ပထမဆုံးစၿပီး ျဖစ္မယ့္ လကၡဏာေတြကေတာ့ ႐ိုး႐ိုးတုပ္ေကြးမိတဲ့လကၡဏာေတြျဖစ္တဲ့ ဖ်ားတာ၊ ေခ်ာင္းဆိုးတာ၊ အသက္ရႉရ ခက္တာနဲ႔ အဆုတ္ေရာင္တာေတြ ျဖစ္ႏိုင္တယ္။ စကူးစက္ၿပီး ၂ရက္ကေန ၁၄ရက္အတြင္းျဖစ္ႏိုင္တယ္။

ဒါေပမယ့္ မေသခ်ာေသးဘူး။ တခ်ိဳ႕အေျခအေနေတြမွာ ေတာ္ေတာ္ၾကာမွျဖစ္တာမ်ိဳးေတြလည္းေတြ႕ေနရတယ္)။ အသက္ႀကီးတဲ့သူေတြနဲ႔ နဂိုေရာဂါအခံရွိတဲ့သူေတြက ေရာဂါရဲ႕ဒဏ္ကို ပိုခံစားရတယ္။ ပိုျပင္းထန္တတ္တယ္။ကို႐ိုနာဗိုင္းရပ္စ္ရဲ႕ အဆုတ္ကို ထိခိုက္တဲ့ပုံစံဟာ သူ႔ညီေနာင္ေရာဂါေတြျဖစ္တဲ့ SARS နဲ႔ MERS ေရာဂါေတြနဲ႔ ဆင္တူတယ္လို႔ဆိုပါတယ္။ ဒီအတိုင္းဆိုရင္ အဆုတ္ကို ထိခိုက္တဲ့ပုံစံက အဆင့္ (၃)ဆင့္ရွိတယ္။ ပထမဆုံး ဗိုင္းရပ္စ္ေတြပြားမယ္။

ပြားလာတဲ့ ဗိုင္းရပ္စ္ေတြက ဘာမွန္းမသိတဲ့အခါ ခႏၶာကိုယ္ရဲ႕ ကိုယ္ခံအားစနစ္ ျပင္းျပင္းထန္ထန္တုံ႔ျပန္္မႈေတြဆက္ျဖစ္တယ္။ ကိုယ္ခံ အားစနစ္ တုံ႔ျပန္မႈေၾကာင့္ ေရာင္ရမ္းမႈေတြဆက္ျဖစ္ၿပီးရင္ေတာ့ အဆုတ္မွာထိခိုက္ၿပီး အဆုတ္ပ်က္စီးမယ္။ ဗိုင္းရပ္စ္ကို တိုက္ခိုက္ဖို႔ အတြက္ ျပင္းျပင္းထန္ထန္တုံ႔ျပန္တဲ့ ကိုယ္ခံအားစနစ္က ေရာင္းရမ္းမႈေတြ ျဖစ္ေပၚေစတာေၾကာင့္ အဆုတ္မွာရွိတဲ့ ေသြးေၾကာေတြကို ထိခိုက္ေစၿပီး ေသြးေၾကာငယ္ေတြကေန အရည္ေတြ စိမ့္ထြက္ေစတယ္။

အဲဒီအရည္ေတြက အဆုတ္ရဲ႕ ေလလဲလွယ္တဲ့ ေလပူေပါင္းငယ္ေလးေတြ (alveoli) ေတြမွာ စုကုန္တဲ့အတြက္ေၾကာင့္ အဆုတ္က သူ႔အ လုပ္ျဖစ္တဲ့ ေအာက္ဆီဂ်င္ ကိုရယူဖို႔အတြက္ ခက္ခဲလာတာေၾကာင့္ အသက္ရႉရခက္ လာမယ္။ ေနာက္ပိုင္းမွာ လုံးဝကို ေလလဲလွယ္မႈ မလုပ္ႏိုင္ေတာ့တဲ့ အေျခအေနျဖစ္ၿပီး ေသဆုံးႏိုင္တယ္။ တကယ္လို႔ မေသဆုံးဘူးဆိုရင္ေတာင္မွ အဆုတ္မွာ အမာ႐ြတ္ေတြ က်န္သြားမယ္ ။ ကို႐ိုနာ ကူးစက္မႈေၾကာင့္ ေသဆုံးမႈေတြရဲ႕ ၆ရာခိုင္ႏႈန္းဟာ ေက်ာက္ကပ္ပ်က္စီးမႈေၾကာင့္ ေသဆုံးတယ္။

ေက်ာက္ကပ္ပ်က္စီးမႈဟာ အျဖစ္နည္းေပမယ့္ ေက်ာက္ကပ္ကို ဗိုင္းရပ္စ္ပိုးစေရာက္ၿပီဆိုရင္ ေသဖို႔မ်ားတယ္။ ေက်ာက္ကပ္ကို ထိခိုက္မႈ ဟာလည္း ဗိုင္းရပ္စ္ေၾကာင့္ေရာ ကိုယ္ခံအားစနစ္ေၾကာင့္ေရာပါတယ္။ကို႐ိုနာဗိုင္းရပ္စ္ဟာ ျဖစ္တာမၾကာေသးတဲ့အတြက္ ေလ့လာခ်က္ ေတြကလည္း မျပည့္စုံဘူးျဖစ္ေနတယ္။ ေလာေလာဆယ္အေျခအေနမွာ ကို႐ိုနာဗိုင္းရပ္စ္က မိခင္ကေန ကေလးကို မေမြးခင္မွာမကူးစက္ ႏိုင္ဘူးလို႔ဆိုပါတယ္။

REF: MIZZIMA